Trong giai đoạn công nghệ thông tin phát triển như hiện nay, các đối tượng xấu đã triệt để lợi dụng những tiện ích mà công nghệ thông tin mang lại (như tương tác qua mạng xã hội, các ứng dụng nhắn tin OTT…) để thực hiện nhiều vụ lừa đảo trực tuyến, chiếm đoạt tài sản có giá trị cao. Ngoài những biện pháp kỹ thuật, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân được xem là một trong những biện pháp hàng đầu ngăn chặn tác động tiêu cực của lừa đảo trực tuyến.
Kịch bản chung của các đối tượng thường là giả mạo danh tính (tự nhận/giả mạo là cơ quan công an, viện kiểm sát, cán bộ đang làm việc tại các bộ/ngành, đơn vị cung cấp dịch vụ, các tổ chức tài chính ngân hàng, gia đình, bạn bè…) hoặc sử dụng tài khoản mạng xã hội giả mạo để liên hệ với nạn nhân, dẫn dụ khai báo thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc nhấp vào đường liên kết, tải về ứng dụng độc hại nhằm chiếm đoạt tài chính của nạn nhân.
Các kênh thường được đối tượng lừa đảo sử dụng để tiếp cận gồm: Cuộc gọi qua SIM; tin nhắn (SMS)/thư điện tử (email); mạng xã hội; nền tảng chat OTT (Zalo, WhatsApp, Viber, Telegram…); website giả mạo; các ứng dụng giả mạo…
Để phòng tránh các hình thức lừa đảo trực tuyến hiệu quả, mỗi người cần tự trang bị những kỹ năng cơ bản và kỹ năng nâng cao.
Luôn cảnh giác khi tham gia không gian mạng là kỹ năng cơ bản giúp hạn chế tối đa rủi ro không đáng có. Để phòng tránh lừa đảo trực tuyến, người dùng cần:
(1) Kiểm tra nguồn gốc thông tin, tên miền và đường dẫn URL của trang web.
(2) Cảnh giác với người lạ kết bạn qua Facebook, qua Zalo, Telegram…; ẩn đi danh sách bạn bè của mình trên các tài khoản mạng xã hội để tránh bị đối tượng lừa đảo biết đến các mối quan hệ xung quanh của mình.
(3) Cảnh giác với email và tin nhắn lạ.
(4) Cẩn thận với các yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài chính.
(5) Cảnh giác với những yêu cầu đặt cọc hoặc chuyển khoản trước.
(6) Thường xuyên theo dõi và cập nhật các thông tin về lừa đảo trực tuyến tại Cổng không gian mạng quốc gia trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok… hoặc website Khonggianmang.vn.
Bên cạnh nâng cao nhận thức, người dùng cần trang bị những kỹ năng nâng cao phòng tránh lừa đảo trực tuyến, bao gồm:
(1) Bảo vệ thông tin cá nhân; tránh chia sẻ quá nhiều thông tin, hình ảnh cá nhân trên các nền tảng mạng xã hội;
(2) Sử dụng mật khẩu mạnh, bao gồm chữ hoa, chừ thường, số và ký tự đặc biệt; tránh sử dụng cùng một mật khẩu cho nhiều tài khoản;
(3) Kích hoạt xác thực đa yếu tố đối với các tài khoản trực tuyến;
(4) Cài đặt và thường xuyên cập nhật các phần mềm diệt virus, tường lửa và các công cụ bảo mật khác;
(5) Kiểm tra và giám sát tài khoản tài chính để phát hiện bất kỳ giao dịch không hợp lệ;
(6) Sao lưu dữ liệu định kỳ để tránh mất dữ liệu trong trường hợp bị tấn công hoặc bị lừa đảo.
Điều quan trọng, hãy ghi nhớ và chia sẻ ba “nguyên tắc vàng”: “Hãy chậm lại” – “Kiểm tra tại chỗ” – “Dừng lại! Không gửi” để tạo dựng một hàng rào bảo vệ vững chắc cho bản thân, gia đình, bạn bè và cộng đồng trước các mối đe dọa lừa đảo trực tuyến.
Trần Tâm – PV01
